Phát huy năng lực học tập - KT La Thị Duyên

               THAM LUẬN

                   GIẢI PHÁP PHÁT HUY NĂNG LỰC HỌC TẬP CHO HỌC SINH

                                                                                      Người viết: La Thị Duyên

                                                                                      Chức vụ: Giáo viên – Tổ trưởng chuyên môn khối 1

1. Vấn đề đặt ra

Lớp 1 là năm học đầu tiên ở bậc tiểu học, đánh dấu bước chuyển từ hoạt động vui chơi ở trường mầm non sang hoạt động học tập có nền nếp. Theo định hướng của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, giáo viên không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn cần phát triển năng lực, khuyến khích các em chủ động suy nghĩ và vận dụng vào học tập.

Qua thực tế giảng dạy tại Trường Tiểu học Nguyễn Khuyến, tôi nhận thấy học sinh lớp 1 có khả năng tiếp thu và thể hiện năng lực khác nhau. Bên cạnh những em nhanh nhẹn, tiếp thu tốt, vẫn còn một số em có thời gian tập trung chú ý ngắn, chưa quen với nền nếp học tập ở tiểu học; khả năng tư duy, diễn đạt bằng tiếng Việt và sự tự tin khi tham gia các hoạt động còn hạn chế. Điều này phần nào ảnh hưởng đến việc tiếp thu kiến thức và thể hiện khả năng của các em.

Vì vậy, bên cạnh việc giúp học sinh nắm vững kiến thức cơ bản, giáo viên cần quan tâm phát hiện điểm mạnh, giao nhiệm vụ phù hợp và tạo cơ hội để học sinh có năng lực tốt tiếp tục phát triển.

Từ thực tế đó, tôi xin trình bày tham luận “Giải pháp phát huy năng lực cho học sinh ”, với mong muốn chia sẻ một số cách làm thiết thực, phù hợp với đặc điểm học sinh lớp 1 và điều kiện thực tế của nhà trường.

2. Thuận lợi

- Nhà trường quan tâm đến việc nâng cao chất lượng và phát huy năng lực học sinh.

- Giáo viên có điều kiện đổi mới hình thức dạy học, tổ chức các hoạt động nhóm, trò chơi và sử dụng thiết bị dạy học.

- Các lớp có ti vi, thuận lợi cho việc tổ chức các hoạt động trực quan, tạo hứng thú cho học sinh.

- Học sinh được tham gia các sân chơi và hoạt động học tập của trường, qua đó giáo viên có thêm cơ hội phát hiện những em có năng lực tốt.

- Trong các lớp có nhiều học sinh có khả năng ở những lĩnh vực khác nhau, trong đó có cả học sinh dân tộc thiểu số.

- Nhiều phụ huynh quan tâm đến việc học tập, mong muốn con em mình được phát hiện và phát huy năng lực, đồng thời sẵn sàng phối hợp với giáo viên trong quá trình học tập của học sinh.

3. Khó khăn

- Năng lực học sinh trong cùng một lớp không đồng đều. Giáo viên vừa phải đảm bảo yêu cầu chung, vừa cần có nhiệm vụ phù hợp để học sinh có năng lực tốt được phát triển thêm.

- Một số học sinh có khả năng nhưng còn rụt rè, ít chủ động tham gia nên chưa thể hiện hết năng lực.

- Một số học sinh dân tộc thiểu số còn hạn chế về tiếng Việt nên đôi khi hiểu bài nhưng chưa mạnh dạn trình bày.

- Giáo viên phải dành nhiều thời gian hỗ trợ những học sinh chưa đạt yêu cầu nên việc giao nhiệm vụ phát triển thêm cho học sinh có năng lực tốt đôi khi chưa được thường xuyên

4. MỘT SỐ GIẢI PHÁP

Giải pháp 1. Xây dựng môi trường lớp học thân thiện, tạo tâm thế thoải mái cho học sinh

Theo tôi, muốn phát huy năng lực học sinh, trước hết cần xây dựng một môi trường học tập gần gũi, giúp các em cảm thấy thoải mái và sẵn sàng tham gia các hoạt động trên lớp.

Trong quá trình giảng dạy, giáo viên cần gần gũi, kiên nhẫn lắng nghe, hướng dẫn nhẹ nhàng khi học sinh gặp khó khăn, tránh tạo áp lực khiến các em sợ sai hoặc ngại thể hiện suy nghĩ của mình. Đặc biệt, với những học sinh còn rụt rè, giáo viên cần tạo không khí cởi mở để các em cảm thấy mình được tôn trọng và có thể tham gia vào bài học.

Bên cạnh đó, giáo viên có thể sắp xếp lớp học gọn gàng, sử dụng tranh ảnh trực quan, xây dựng góc học tập phù hợp và trưng bày sản phẩm của học sinh. Những việc làm đơn giản này góp phần tạo không gian học tập sinh động, gần gũi và khơi gợi hứng thú học tập cho các em.

Khi được học tập trong môi trường thân thiện, học sinh sẽ có tâm thế thoải mái hơn, sẵn sàng suy nghĩ, trao đổi và thử sức với những nhiệm vụ học tập. Đây là điều kiện thuận lợi để các em phát huy khả năng của mình.

Giải pháp 2. Phát huy năng lực của học sinh trong từng tiết học.

Trong một lớp, học sinh có mức độ tiếp thu và khả năng khác nhau. Vì vậy, theo tôi, việc phát huy năng lực học sinh cần được thực hiện ngay trong từng tiết học, thông qua cách giao nhiệm vụ, đặt câu hỏi và tổ chức hoạt động phù hợp với từng đối tượng.

Giáo viên không nhất thiết phải dành riêng một khoảng thời gian dài để bồi dưỡng học sinh có năng lực tốt mà có thể tận dụng ngay thời gian các em đã hoàn thành nhiệm vụ cơ bản để giao thêm nhiệm vụ mở rộng.

Ngoài yêu cầu chung dành cho cả lớp, khi học sinh đã hoàn thành nhiệm vụ cơ bản, giáo viên có thể đặt thêm một câu hỏi hoặc giao thêm một nhiệm vụ để các em tiếp tục suy nghĩ.

Ví dụ, trong giờ Tiếng Việt, khi học sinh đã làm xong yêu cầu của bài, tôi có thể hỏi thêm:

“Con tìm thêm các tiếng có vần này nhé.”

“Con thử nói một câu với từ này nhé.”

“Con nghĩ thêm xem còn câu nào khác không?”

Trong giờ Toán, tôi có thể hỏi:

“Con thử làm theo cách khác xem nhé.”

“Con nói cho cô biết vì sao con làm như vậy.”

“Con thử tự đặt một bài toán giống như bài này nhé.”

Những câu hỏi nhỏ như vậy không làm thay đổi nội dung bài học, nhưng giúp học sinh có thêm cơ hội suy nghĩ và vận dụng.

Cách làm này cũng giúp giáo viên vừa hỗ trợ những học sinh chưa đạt yêu cầu, vừa không bỏ quên học sinh có năng lực tốt.

Giải pháp 3. Tạo cơ hội để học sinh rèn kỹ năng giao tiếp, hợp tác và trình bày

Để phát huy năng lực học tập của học sinh, giáo viên cần tổ chức các hoạt động giúp các em không chỉ biết làm bài mà còn biết suy nghĩ, giải thích cách làm, trao đổi ý kiến và vận dụng kiến thức đã học. Đây cũng là cơ hội để những học sinh có năng lực tốt thể hiện khả năng tư duy và học hỏi thêm từ bạn bè.

Ví dụ:Trong môn Tiếng Việt, giáo viên có thể tổ chức cho học sinh luyện nói theo tranh, nói câu với từ ngữ đã học hoặc kể lại nội dung ngắn. Với những học sinh có năng lực tốt, giáo viên khuyến khích các em diễn đạt câu đầy đủ, biết lựa chọn từ ngữ phù hợp và trình bày ý tưởng của mình. Qua đó, các em không chỉ đọc, viết tốt mà còn phát triển khả năng sử dụng tiếng Việt để diễn đạt suy nghĩ.

Bên cạnh đó, giáo viên có thể cho học sinh có năng lực tốt tập làm “thầy giáo, cô giáo”, hướng dẫn bạn đọc một tiếng, giải thích cách thực hiện phép tính hoặc chia sẻ cách làm bài. Khi hướng dẫn bạn, các em phải hiểu rõ kiến thức và biết diễn đạt sao cho bạn dễ hiểu; nhờ đó, kiến thức của các em cũng được củng cố sâu hơn.

Trong quá trình tổ chức, giáo viên cần tạo cơ hội để học sinh tự suy nghĩ trước, sau đó trao đổi với bạn rồi trình bày trước lớp. Đối với học sinh còn rụt rè hoặc hạn chế về tiếng Việt, giáo viên có thể gợi ý bằng câu hỏi ngắn, tranh ảnh trực quan và cho các em thời gian chuẩn bị.

Như vậy, thông qua việc giao tiếp, hợp tác và trình bày, học sinh có năng lực tốt được phát triển khả năng tư duy, diễn đạt, vận dụng kiến thức và hỗ trợ bạn trong học tập. Giáo viên cũng có thêm cơ hội nhận biết những năng lực nổi bật của các em để tiếp tục khuyến khích, bồi dưỡng phù hợp.

Giải pháp 4. Tuyên dương, động viên và ghi nhận kịp thời

Trong quá trình dạy học, giáo viên cần chú ý ghi nhận những điểm mạnh và sự tiến bộ của học sinh. Việc động viên nên cụ thể, gần gũi, giúp các em biết mình làm tốt ở đâu và có thêm hứng thú học tập.

Giáo viên không chỉ động viên những em thường xuyên đạt kết quả tốt mà còn cần ghi nhận khi các em biết cố gắng, chủ động suy nghĩ, mạnh dạn trình bày hoặc tìm được cách làm mới.

Những lời nhận xét đúng lúc, phù hợp với việc học sinh đã làm được sẽ giúp các em nhận ra điểm mạnh của bản thân, có thêm động lực cố gắng và tiếp tục phát huy năng lực trong học tập.

5. KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC

Qua quá trình thực hiện, tôi nhận thấy việc phát hiện và phát huy năng lực học sinh đã đem lại một số kết quả tích cực:

- Giáo viên nắm rõ hơn điểm mạnh của từng học sinh, từ đó giao nhiệm vụ phù hợp và tổ chức các hoạt động hiệu quả hơn.

- Học sinh có năng lực tốt có thêm cơ hội được suy nghĩ, trình bày, vận dụng kiến thức và hướng dẫn bạn; các em mạnh dạn, tự tin hơn trong học tập.

- Học sinh dân tộc thiểu số có thêm cơ hội được trao đổi, thể hiện khả năng, từng bước khắc phục sự rụt rè và hạn chế về tiếng Việt.

- Việc phát huy học sinh có năng lực tốt đồng thời với hỗ trợ học sinh còn hạn chế góp phần nâng cao chất lượng chung của lớp. Qua đó, những học sinh có khả năng nổi bật được phát hiện, khuyến khích và tiếp tục bồi dưỡng.

6. KẾT LUẬN

- Qua thực tế giảng dạy lớp 1, tôi nhận thấy mỗi học sinh đều có những điểm mạnh và khả năng riêng. Vì vậy, muốn phát huy năng lực học sinh, giáo viên cần tạo môi trường học tập thân thiện, giao nhiệm vụ phù hợp, tạo cơ hội để các em thể hiện khả năng và ghi nhận sự tiến bộ của từng em.

- Theo tôi, việc phát huy năng lực học sinh không nhất thiết phải bắt đầu từ những hoạt động lớn mà có thể thực hiện ngay trong từng tiết học, thông qua những việc làm gần gũi, thiết thực hằng ngày.

- Mặc dù các giải pháp trên được chia sẻ từ thực tế giảng dạy lớp 1 của bản thân, nhưng tôi cho rằng những cách làm này cũng có thể vận dụng ở các khối lớp 2, 3, 4, 5. Giáo viên có thể điều chỉnh nội dung và hình thức tổ chức cho phù hợp với đặc điểm, khả năng của học sinh ở từng khối lớp.

7. ĐỀ XUẤT, KIẾN NGHỊ

 - Đối với nhà trường: Tiếp tục quan tâm, tạo điều kiện để học sinh được tham gia các hoạt động và sân chơi học tập phù hợp, qua đó phát hiện và phát huy những học sinh có năng lực tốt.

  - Đối với tổ chuyên môn: Đề xuất tổ chuyên môn tăng cường trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm trong các buổi sinh hoạt chuyên môn về cách phát hiện và phát huy năng lực học sinh; cùng tìm ra những cách làm phù hợp với điều kiện thực tế của nhà trường, đặc biệt quan tâm đến học sinh dân tộc thiểu số.